Harana

Historia

Baztanen historiaren aztarnetara jotzen badugu, ezinbestekoa da euskararen jatorriarekin hastea. Teoria ezberdinak izan dira honen gain; euskara Afrikako iparraldetik etorri zela, Kaukasotik edota Asiako ekialdetik. Gaur egungo hizkuntzalari gehienek ordez ez dute huste euskara atzerritik etorri zela, gure lurretan sortu zela baizik orain 8.000 urte gutxienez.

Dirudienez Sancho Garces III izan zen 1025. urtean “Baztango Jaurerria” sortu zuena. Tokitik herri ezberdinak pasatu badira ere (godoak, erromatarrak, mairuak etab.) Baztan ez da egundaino guztiz inbaditua izan, nahiz hauen aztarnek oraindik ere dirauten (Belateko galtzada erromatarra erraterako).

Amaiurko monumentua
Amaiurko monumentua

Aipatzekoa 1522. urtean Amaiurren izandako guda, bertan Gaztelarekin elkartu nahi ez zuten Nafarroako erreinuko azken defendatzaileak gogor aritu ziren borrokan. Gotorleku hartan San Francisco Javier zenaren Miguel bere anaia zegoen bertze gizonen artean.

Guda karlistak ere pasatu ziren Baztandik, izan ere Espoz y Mina jeneralak Lekarozko herrian zenbait hilketa burutu eta etxe andana bat erre baitzituen.

Sorginen istorio eta kondairak ez dira bakarrik Zugarramurdin izan. Dokumentu ezberdinetan Baztanen ere horrelakorik gertatu zirela ageri da, gehien bat Erratzu, Arraioz eta Zigako herrietan.